به گزارش پایگاه خبری نقطه به نقل از ایسنا، در روزهای اخیر محمود نبویان، نایب رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس و عضو تیم همراه هیات مذاکرهکننده در اسلامآباد، در تشریح ابعاد یادداشت تفاهم ایران و آمریکا، ادعاها و انتقاداتی را نسبت به این توافق مطرح کرده است. بررسی متن تفاهم و مقایسه آن با توضیحات ارائهشده از سوی او نشان میدهد که درباره برخی بندها برداشتهای متفاوتی وجود دارد.
۱- عبور کشتیهای تجاری از تنگه هرمز
نبویان مدعی شده که قید کشتیهای تجاری عام است و شامل کشتیهای اسرائیلی نیز میشود. حال اینکه طبق تفاهم منتشر شده، « ایران ترتیباتی را با حداکثر تلاش خود برای عبور ایمن کشتیهای تجاری، بدون هزینه فقط برای ۶۰ روز، از خلیج فارس به دریای عمان و بالعکس، اتخاذ خواهد کرد. جمهوری اسلامی ایران با سلطنت عمان برای تعیین اداره آینده و خدمات دریایی در تنگه هرمز، مطابق با حقوق بینالملل قابل اجرا و حقوق حاکمیتی کشورهای ساحلی تنگه هرمز، گفتوگو خواهند کرد.»
۲- مدیریت ایران بر تنگه هرمز
نبویان معتقد است که در تفاهم اشارهای بر مدیریت ایران بر تنگه هرمز نشده است، اما در یادداشت تفاهم آمده که «جمهوری اسلامی ایران با سلطنت عمان برای تعیین اداره آینده و خدمات دریایی در تنگه هرمز، مطابق با حقوق بین الملل قابل اجرا و حقوق حاکمیتی کشورهای ساحلی تنگه هرمز، گفتوگو خواهند کرد و با دیگر کشورهای ساحلی خلیج فارس نیز تبادل نظر میکنند.»
۳- بازگشایی تنگه هرمز
نبویان میگوید که بلافاصله بعد از امضای تفاهمنامه باید تنگه هرمز باز شود، اما متن تفاهمنامه بیان میکند: «تردد کشتیهای تجاری بلافاصله آغاز، و با توجه به ضرورت رفع موانع فنی و نظامی و مینزدایی توسط جمهوری اسلامی ایران، ظرف ۳۰ روز برقرار خواهد شد.»
۴-نحوه مدیریت بر تنگه هرمز
نبویان معتقد است که با این تفاهمنامه با سایر کشورهای حاشیه خلیج فارس برای مدیریت تنگه هرمز باید گفتوگو شود، اما در متن تفاهمنامه آمده که « جمهوری اسلامی ایران با سلطنت عمان برای تعیین اداره آینده و خدمات دریایی در تنگه هرمز، مطابق با حقوق بین الملل قابل اجرا و حقوق حاکمیتی کشورهای ساحلی تنگه هرمز، گفتوگو خواهند کرد و با دیگر کشورهای ساحلی خلیج فارس نیز تبادل نظر میکنند.»
۵-عبور و مرور در تنگه هرمز
ادعای دیگر نبویان این است که عبور و مرور در تنگه برای ۶۰ روز رایگان است، حال آنکه طبق متن تفاهم: «با امضای یادداشت تفاهم، ایران ترتیباتی را با حداکثر تلاش خود برای عبور ایمن کشتیهای تجاری، بدون هزینه فقط برای ۶۰ روز، از خلیج فارس به دریای عمان و بالعکس، اتخاذ خواهد کرد.»
۶-رفع تحریمها
نبویان میگوید که هیچ تحریمی برداشته نمیشود و آمریکا نمیتواند تحریمهای سازمان ملل را رفع کند درحالی که در متن تفاهم آمده « ایالات متحده آمریکا متعهد میشود به تمامی انواع تحریمها علیه جمهوری اسلامی ایران، از جمله قطعنامههای شورای امنیت سازمان ملل متحد، قطعنامههای شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی و تمامی تحریمهای یکجانبه آمریکا، اعم از اولیه و ثانویه، برابر یک برنامه زمانی مورد توافق به عنوان بخشی از توافق نهایی، خاتمه دهد. جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا به اهمیت اساسی موضوع خاتمه تحریمها که در بالا ذکر شده است اذعان دارند و قصد خود را برای رسیدگی فوری به این موضوعات در مذاکرات، به منظور دستیابی به توافق متقابل در مورد آنها اظهار میکنند.»
۷-ممنوعیت وضع تحریم تا زمان رسیدن به توافق نهایی
طبق ادعای نبویان، آمریکا میتواند تحریمهای جدید اعمال کند، اما متن تفاهم بیان میکند «ایالات متحده آمریکا موافقت میکنند که تا زمان توافق نهایی هیچ تحریمهای جدیدی علیه ایران وضع نخواهد کرد و نیروهای نظامی بیشتری را در منطقه مستقر نخواهد کرد.»
۸-آزاد شدن پولهای بلوکه شده
نبویان مدعی شده که مبلغ آزادسازی پولهای بلوکه شده مشخص نشده است و مبلغ آن کم است در حالی که در متن تفاهم آمده که « ایالات متحده آمریکا متعهد میشود تا وجوه و داراییهای محدود یا مسدود شده جمهوری اسلامی ایران را با اجرای این یادداشت تفاهم به طور کامل برای استفاده در دسترس قرار دهد.»
۹-تاکید بر نداشتن و تولید نکردن سلاح هستهای
اختلاف برداشت دیگر در این است که نبویان میگوید طبق یادداشت تفاهم، ایران حق تولید بمب اتم ندارد در حالی که در متن تفاهم تصریح شده است « جمهوری اسلامی ایران مجددا تائید میکند که سلاح هستهای تولید یا ابتیاع نخواهد کرد.»
۱۰-حق غنیسازی
نبویان مدعی شده که ایران با این توافق، مستعمره آمریکا شده و باید برای استفاده صلح آمیز موردی هم از آمریکا اجازه بگیرد اما متن تفاهم میگوید « دو طرف همچنین موافقت میکنند تا در مورد موضوع غنیسازی و دیگر موضوعات مورد توافق دو طرف مرتبط با نیازهای هستهای جمهوری اسلامی ایران، براساس یک چارچوب رضایتبخش که در توافق نهایی مورد موافقت قرار خواهد گرفت، بحث کنند. توافق نهایی مفاد این بند را تایید خواهد کرد.»
۱۱-تعهد طرفین برای رسیدن به توافق نهایی
نبویان میگوید که طبق این تفاهم، توافق نهایی زمان ندارد و قابل تمدید است حال اینکه در یادداشت تفاهم آمده، « جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا به انجام مذاکرات و حصول به یک توافق نهایی در مدت حداکثر ۶۰ روز، قابل تمدید با رضایت طرفین، متعهد میشوند.»
۱۲-امتیازات ایران
ادعای دیگر این است که « تا توافق نهایی نشود چیزی دست ایران را نمی گیرد» اما مواد ۴، ۷، ۹، ۱۰ و ۱۱ این ادعا را رد میکند؛ طبق ماده ۴ « بلافاصله با امضای این یادداشت تفاهم، ایالات متحده آمریکا شروع به رفع محاصره دریایی خود و هرگونه مزاحمت یا ممانعت علیه جمهوری اسلامی ایران میکند.»
همچنین براساس ماده ۷ «ایالات متحده آمریکا متعهد میشود به تمامی انواع تحریمها علیه جمهوری اسلامی ایران، از جمله قطعنامههای شورای امنیت سازمان ملل متحد، قطعنامههای شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی، و تمامی تحریمهای یکجانبه آمریکا، اعم از اولیه و ثانویه، برابر یک برنامه زمانی مورد توافق به عنوان بخشی از توافق نهایی، خاتمه دهد.»
براساس ماده ۹ « ایالات متحده آمریکا هیچ تحریمهای جدیدی علیه ایران وضع نخواهد کرد و نیروهای نظامی بیشتری را در منطقه مستقر نخواهد کرد.»
در ماده ۱۰ نیز آمده که « ایالات متحده آمریکا متعهد میشود بلافاصله با امضای این یادداشت تفاهم و تا زمان خاتمه تحریمها، اسقاطیههای وزارت خزانهداری را برای صادرات نفت خام ایران، محصولات پتروشیمی و مشتقات آنها و تمامی خدمات مرتبط شامل تراکنشهای بانکی، بیمهها، حمل و نقل و غیره صادر کند.»
طبق ماده ۱۱ « ایالات متحده آمریکا متعهد میشود تا وجوه و داراییهای محدود یا مسدود شده جمهوری اسلامی ایران را با اجرای این یادداشت تفاهم به طور کامل برای استفاده در دسترس قرار دهد.»
۱۳-صندوق ۳۰۰ میلیارد دلاری
آخرین مورد ادعای نبویان این است که مصارف صندوق بازسازی باید با رضایت آمریکا باشد، اما براساس یادداشت تفاهم، « ایالات متحده آمریکا متعهد میشود، با شرکای منطقهای خود، برای بازسازی و توسعه اقتصادی جمهوری اسلامی ایران یک برنامه قطعی مورد توافق طرفین را با تامین حداقل ۳۰۰ میلیارد دلار ایجاد کند. سازوکار اجراییسازی این برنامه، به عنوان بخشی از توافق نهایی ظرف ۶۰ روز نهایی خواهد شد. تمامی تائیدیهها، اسقاطیهها و مجوزهای مورد نیاز برای تراکنشهای مالی مربوطه توسط ایالات متحده آمریکا ارائه خواهد شد.»